# Rechten en licenties Wie eigenaar is van beeld, muziek, fonts en code, en wat jij ermee mag. Voor je portfolio, je stage en je eerste factuur. Multimedia & Creatieve Technologie · 0.0 General · Zelfstudie · versie 1.0.1 · 2026-09-30 Tags: licensing Slides: Speaker notes: ## Agenda 1. Het uitgangspunt: Alles is beschermd, tenzij 2. Creative Commons: Vier bouwstenen 3. Waar je materiaal haalt: Beeld, fonts, muziek 4. Code: MIT, GPL en geen licentie 5. AI: Wat er nog niet vastligt 6. In je portfolio: Wat je mag tonen ## Zelfstudie: Werkwijze *30 minuten, Alleen* Reken op een halfuur. Dit deck is geen juridisch advies, het is de kennis die je nodig hebt om de juiste vraag te stellen. 1. De drill met zes gevallen staat na het stuk over Creative Commons 2. Hou je laatste project bij de hand, achteraan loop je het na 3. Bij twijfel over echt klantwerk: vraag het aan je opdrachtgever of aan een jurist ## 1. Het uitgangspunt *Alles wat iemand maakt, is van diegene die het maakte. Zonder dat er iets bij moet staan.* **Beschermd vanaf de eerste pennentrek.** Je hoeft niets te registreren en er hoeft geen copyrightteken bij te staan. Vanaf het moment dat iets bestaat in een vorm die je kan zien of horen, is het beschermd. ### Wat er allemaal onder valt *Veel meer dan foto's alleen.* - **Beeld en video**: Foto's, illustraties, renders, screenshots van andermans werk, een frame uit een film. - **Tekst en muziek**: Artikels, songteksten, een nummer, een jingle, een stem in een opname. - **Vormgeving**: Logo's, fonts, iconen, een interface, een affiche, een 3d-model. - **Code**: Elk bestand dat je schrijft, ook zonder licentiebestand erbij. - **Niet beschermd**: Ideeën, feiten, een stijl, een kleurcombinatie, de functie van een app. - **Wel iets anders**: Merknamen en logo's vallen daarbovenop onder het merkenrecht. ### Hoelang *Langer dan je denkt, en de grens ligt bij de maker, niet bij het werk.* - In Europa: tot zeventig jaar na het overlijden van de maker - Daarna valt het in het publiek domein en mag iedereen ermee doen wat hij wil - Een foto uit 1960 kan dus perfect nog beschermd zijn - Een scan of een foto van een oud schilderij kan zelf een nieuw recht hebben > [!NOTE] > Publiek domein is iets anders dan gratis te vinden. Het eerste is een juridische status, het tweede zegt niets. ### Wat mensen denken *Vier overtuigingen die elk jaar terugkomen, en waarom ze niet kloppen.* #### De mythe - "Het stond op Google, dus het is vrij" - "Het is voor school, dus het mag" - "Ik zet de bron erbij, dan is het in orde" - "Ik heb het aangepast, dus het is van mij" #### Hoe het zit - Google is een zoekmachine, geen bron en geen licentie - Voor je les geldt een beperkte uitzondering, voor je publieke portfolio niet - Bronvermelding is een voorwaarde, geen toestemming - Een bewerking van beschermd werk blijft afhankelijk van het origineel ### Mensen op beeld *Naast het auteursrecht van de fotograaf staat het recht van wie er op staat.* - Portretrecht: wie herkenbaar in beeld komt, moet toestemming geven voor publicatie - Op een evenement of in een menigte ligt dat losser, bij een gericht portret niet - Voor commercieel gebruik heb je die toestemming altijd nodig - Bij minderjarigen geven de ouders die toestemming > [!WARNING] > Dat geldt ook voor je eigen projectfoto's met medestudenten erop, en voor de klanten die in je stagevideo verschijnen. ## 2. Creative Commons *Makers die op voorhand zeggen wat je met hun werk mag doen.* ### Vier bouwstenen *Elke CC-licentie is een combinatie van deze vier, en de afkortingen staan in de naam.* | Code | Betekent | In de praktijk | | --- | --- | --- | | `BY` | Naamsvermelding | Je zet de maker, de bron en de licentie erbij | | `SA` | Gelijk delen | Wat jij ermee maakt, krijgt dezelfde licentie | | `NC` | Niet commercieel | Niet in klantwerk, niet in iets met advertenties of verkoop | | `ND` | Geen afgeleide werken | Ongewijzigd gebruiken, dus ook niet bijsnijden of inkleuren | > [!TIP] > `CC0` is de vrijste van allemaal: de maker doet afstand van zijn rechten. `CC BY` is de meest voorkomende, met enkel naamsvermelding. ### Wat mag je waarmee *Dezelfde foto, vier licenties, vier andere antwoorden.* | Licentie | Op je schoolproject | In klantwerk | Aanpassen | | --- | --- | --- | --- | | `CC0` | Ja | Ja | Ja | | `CC BY` | Ja, met bron | Ja, met bron | Ja | | `CC BY-SA` | Ja, met bron | Ja, maar jouw werk wordt ook BY-SA | Ja | | `CC BY-NC` | Ja, met bron | Nee | Ja | | `CC BY-ND` | Ja, met bron | Ja, met bron | Nee | ### Zo vermeld je een bron *Vier stukken: titel, maker, vindplaats en licentie. Die volgorde onthoud je als TASL.* ```md Foto: "Stadsvogels" door Lien Peeters, via Flickr, CC BY 4.0

Stadsvogels door Lien Peeters, licentie CC BY 4.0

``` > [!NOTE] > Zet je credits op de pagina zelf of op een creditspagina waar je vanaf het beeld naartoe linkt. Verstoppen in een bestandsnaam telt niet. ### Drill: mag dit *Zes gevallen die je dit jaar tegenkomt, van portfolio tot stage.* **1. Je vindt via Google Afbeeldingen de perfecte foto voor je portfolio.** - Gebruiken met de bron erbij - **Eerst uitzoeken onder welke licentie hij staat** ✓ - Gebruiken, maar wel bijsnijden Google toont enkel waar een beeld staat. Klik door naar de site, zoek de licentie of de fotograaf. Geen licentie gevonden betekent: niet gebruiken. **2. Een foto van Unsplash in de betaalde website die je voor een klant bouwt.** - **Mag, de licentie laat commercieel gebruik toe** ✓ - Mag niet, het is een gratis site - Mag enkel met een factuur van Unsplash De Unsplash-licentie staat commercieel gebruik toe, vermelden hoeft niet maar is netjes. Let wel op herkenbare mensen en merken in beeld, daar geldt nog iets anders voor. **3. Een iconenset onder CC BY-NC, in de app die je voor een bedrijf maakt.** - Mag, met naamsvermelding - **Mag niet, NC sluit commercieel gebruik uit** ✓ - Mag als het bedrijf een vzw is NC betekent niet commercieel. Werk waar iemand voor betaalt, valt daarbuiten. Zoek een set onder MIT, ISC of CC BY, of koop een licentie. **4. Een font dat je gratis vond op een verzamelsite, in het logo van een klant.** - Mag, het stond gratis online - **Eerst de licentie van de gieterij nakijken** ✓ - Mag, want een logo is een afbeelding Verzamelsites herverdelen vaak fonts die daar niet mogen staan. En zelfs een echt gratis font heeft licentievoorwaarden: soms wel voor print, niet voor een app of een logo. **5. Muziek uit je Spotify-lijst onder de showreel die je op YouTube zet.** - Mag, je vermeldt de artiest - **Mag niet, je hebt geen licentie voor die muziek** ✓ - Mag als je de video op privé zet Een abonnement geeft je luisterrecht, geen gebruiksrecht. YouTube herkent het nummer automatisch en claimt of blokkeert je video. Gebruik muziek met een licentie voor video. **6. Een npm-pakket onder GPL-3.0 in een gesloten project voor een klant.** - Geen probleem, het is open source - **Opletten: GPL vraagt dat je je eigen code ook vrijgeeft** ✓ - Mag enkel met naamsvermelding GPL is copyleft: verspreid je software die erop bouwt, dan moet je broncode onder dezelfde licentie beschikbaar zijn. Voor gesloten klantwerk kies je een pakket onder MIT of Apache. ## 3. Waar je materiaal haalt *Vier categorieën, elk met hun eigen kleine lettertjes.* ### Beeld *Van gratis tot duur, en het verschil zit in wat je ermee mag.* | Bron | Wat je krijgt | Let op | | --- | --- | --- | | Unsplash, Pexels | Gratis, ook commercieel | Iedereen gebruikt dezelfde beelden, en mensen in beeld blijven een aandachtspunt | | Betaalde stock | Een licentie per beeld of een abonnement | Lees of het om redactioneel of commercieel gebruik gaat | | Wikimedia Commons | Vaak CC, soms publiek domein | De licentie staat per bestand, en verschilt dus telkens | | Zelf maken | Alles | Op voorwaarde dat er geen beschermd werk of herkenbare persoon in zit | ### Fonts *De meest onderschatte valkuil van het hele vak.* - Een desktoplicentie laat je een affiche maken, geen website - Een weblicentie telt vaak per aantal bezoekers per maand - Een font in een app of een game vraagt meestal nog een andere licentie - Google Fonts is gratis voor alles, ook commercieel, en dat scheelt discussie > [!WARNING] > Een gieterij die merkt dat haar font onbetaald in een campagne staat, stuurt geen mail maar een factuur. Dat is de meest voorkomende rekening in deze sector. ### Muziek, geluid en iconen *Drie hoeken waar studenten het vaakst iets meenemen wat niet mag.* - **Muziek**: Epidemic Sound, Artlist of Uppbeat leveren muziek met een licentie voor video. Freesound heeft gratis geluid onder CC, per bestand nakijken. - **Iconen**: Lucide en Heroicons zijn vrij te gebruiken. Font Awesome Free mag mits vermelding, The Noun Project vraagt vermelding of een abonnement. - **Video en 3d**: Pexels en Mixkit voor clips, Poly Haven voor HDRI's en modellen. Sketchfab verschilt per model, dus kijk per download. ## 4. Code *Ook software heeft een eigenaar, en zonder licentie mag niemand iets.* ### Drie soorten licenties *Het verschil zit in wat er moet gebeuren met wat jij erbovenop bouwt.* | Soort | Voorbeelden | Wat het van jou vraagt | | --- | --- | --- | | Permissief | MIT, ISC, Apache 2.0, BSD | De licentietekst en de naam van de maker bewaren, meer niet | | Copyleft | GPL, LGPL, AGPL | Wat je verspreidt en erop bouwt, krijgt dezelfde licentie | | Geen licentie | Een repo zonder LICENSE | Alle rechten voorbehouden: kijken mag, gebruiken niet | > [!NOTE] > Dat laatste verrast de meesten. Publiek op GitHub betekent alleen dat je het mag lezen, niet dat je het mag gebruiken. ### Wat je erft met een dependency *Elk pakket dat je installeert, brengt zijn eigen voorwaarden mee.* ```bash # welke licenties zitten er in je project npx license-checker --summary MIT: 812 ISC: 96 Apache-2.0: 41 BSD-3-Clause: 18 GPL-3.0: 1 <-- deze wil je bekijken ``` > [!TIP] > Voor school maakt het zelden uit. Zodra je iets aflevert aan een klant of in een stagebedrijf werkt, is dit het eerste dat hun juridische dienst nakijkt. ### Je eigen repo *Wil je dat anderen je code mogen gebruiken, dan moet je dat zeggen.* 1. **Kies een licentie**: MIT als je wil dat iedereen er alles mee mag. GPL als je wil dat verbeteringen open blijven. Geen licentie betekent: niemand mag iets. 2. **Zet ze in je repo**: Een bestand LICENSE in de root, plus een regel in je README. GitHub toont de licentie dan bovenaan je repo. 3. **Blijf consequent**: Code van anderen die je overneemt, hou je onder hun licentie en met hun vermelding erbij. > [!NOTE] > [choosealicense.com](https://choosealicense.com/) stelt drie vragen en geeft je de tekst die je kan kopiëren. Dat is letterlijk twee minuten werk. ### Een repo op GitHub heeft geen LICENSE-bestand. Wat mag je ermee? - A. Lezen, meer niet - B. Alles, want het staat publiek - C. Gebruiken zolang je de bron vermeldt - D. Gebruiken voor school, niet commercieel **Antwoord:** A. Lezen, meer niet Zonder licentie geldt het gewone auteursrecht: alle rechten bij de maker. In de praktijk vraag je het gewoon in een issue. De meesten voegen dan alsnog een licentie toe. ## 5. AI *Het stuk waar de regels nog bewegen, en waar je dus voorzichtig mee bent.* ### Wat vandaag duidelijk is - Beeld dat volledig door een model gemaakt is, krijgt in de EU en de VS meestal geen auteursrecht - Jij kan het dus gebruiken, maar niemand kan het beschermen, ook jij niet - Wat je met de output mag, staat in de voorwaarden van de tool, niet in de wet - Modellen kunnen beschermd materiaal nabootsen, en dat blijft jouw verantwoordelijkheid > [!WARNING] > **Klanten vragen ernaar** > > Steeds meer opdrachtgevers willen weten of er AI in zit. Zeg dat gewoon op voorhand, achteraf is het een discussie. ### Twee verschillende vragen *Mag je de tool gebruiken, en mag je het resultaat publiceren. Dat zijn niet dezelfde.* #### De tool - Staat commercieel gebruik in de voorwaarden? - Blijft je invoer privé of wordt ze gebruikt voor training? - Mag je de output verkopen of alleen intern gebruiken? - Geldt dat ook voor het gratis plan? #### Het resultaat - Lijkt het te hard op bestaand werk of op een stijl van iemand? - Zit er een logo, een merk of een gezicht in? - Is het voor school of voor een klant? - Kan je uitleggen hoe het tot stand kwam? ### Code uit een assistent *Hetzelfde verhaal, met een extra risico dat je niet ziet.* - Suggesties kunnen letterlijke stukken uit bestaande repo's bevatten - Die stukken hebben een licentie, ook al staat die er niet bij - GitHub heeft een filter voor publieke code, dat staat niet altijd aan - In een stagebedrijf gelden hun regels, niet jouw gewoontes > [!NOTE] > Meer daarover staat in het deck over AI als student. Hier gaat het enkel over wie eigenaar is van wat er uit komt. ## 6. In je portfolio *Je werk tonen is je visitekaartje. Doe het zonder problemen te kopen.* ### Wat je mag tonen *Schoolwerk bijna altijd, klantwerk bijna nooit zonder te vragen.* | Soort werk | Tonen | Voorwaarde | | --- | --- | --- | | Een schoolopdracht | Ja | Vermeld het vak en het jaar, en dat het een oefening was | | Groepswerk | Ja | Zeg erbij wat jouw aandeel was, dat is ook eerlijker naar jezelf | | Stage of klantwerk | Vragen | Soms ligt het onder een NDA of is het nog niet gelanceerd | | Een concept voor een bestaand merk | Ja, met een kanttekening | Zet erbij dat het niet in opdracht was, anders lijkt het echt | ### Hou je bronnen bij *Een bestandje in je repo dat zegt waar alles vandaan komt. Je toekomstige zelf vindt dat goud waard.* ```md # Credits ## Beeld - hero.webp: foto door Lien Peeters, Unsplash, Unsplash License - kaart.svg: eigen werk ## Fonts - Inter, SIL Open Font License, via Google Fonts ## Muziek - intro.mp3: "Nightdrive" via Uppbeat, licentie UB-2026-0412 ``` > [!TIP] > Vul dit in terwijl je werkt. Achteraf reconstrueren waar die ene foto vandaan kwam, lukt zelden. ### Spiekbriefje *Zes vragen voor je iets van iemand anders gebruikt.* - **Wie maakte het**: Zonder maker en licentie heb je niets. Google is geen bron. - **Welke licentie**: Lees ze, ook de twee regels die je liever oversloeg. - **Commercieel**: Klantwerk sluit NC uit. School is iets anders dan een factuur. - **Aanpassen**: ND betekent ongewijzigd. SA betekent dat jouw werk mee open gaat. - **Vermelden**: Titel, maker, bron, licentie. Zichtbaar op de pagina. - **Bijhouden**: Een credits-bestand in je repo, ingevuld terwijl je werkt. ### Opdracht: Audit je eigen project *25 minuten, Alleen* Neem het project dat nu online staat of dat je het vaakst toont. 1. Lijst elk beeld, font, icoon en geluidsfragment op dat niet van jou is 2. Zoek per stuk de licentie terug en noteer die 3. Vervang alles waarvan je de licentie niet terugvindt 4. Schrijf een credits.md en link ernaar vanaf je pagina 5. Voeg een LICENSE toe aan je eigen repo ### Verder *Vier plekken waar het echte antwoord staat.* - **[creativecommons.org](https://creativecommons.org/cc-licenses/)**: De licenties in gewone taal, met een keuzehulp. - **[choosealicense.com](https://choosealicense.com)**: Drie vragen en je hebt de juiste licentie voor je eigen repo. - **[tldrlegal.com](https://www.tldrlegal.com)**: Softwarelicenties samengevat in mag, moet en mag niet. - **[economie.fgov.be](https://economie.fgov.be/nl/themas/intellectuele-eigendom/intellectuele-eigendomsrechten/auteursrecht-en-naburige/auteursrechten)**: Het Belgische auteursrecht, van de bron zelf. ## Begrippen - **Auteursrecht**: Het recht van de maker op wat hij maakte, vanaf het moment dat het bestaat in een vorm die je kan zien of horen. Niets registreren, geen copyrightteken nodig. Ideeën, feiten, een stijl of een kleurcombinatie vallen er niet onder. (slide 4) - **Merkenrecht**: Bescherming van merknamen en logo’s, bovenop het auteursrecht. (slide 6) - **Publiek domein**: Werk waarvan het auteursrecht verlopen is, in Europa zeventig jaar na de dood van de maker. Iedereen mag ermee doen wat hij wil. Gratis te vinden is iets anders. (slide 7) - **Portretrecht**: Wie herkenbaar in beeld komt, moet toestemming geven voor publicatie, en voor commercieel gebruik altijd. Bij minderjarigen geven de ouders die toestemming. (slide 9) - **Creative Commons**: Licenties waarmee een maker op voorhand zegt wat je met zijn werk mag doen. Elke CC-licentie is een combinatie van BY, SA, NC en ND. (slide 11) - **BY**: Naamsvermelding. Je zet de maker, de bron en de licentie erbij. CC BY, met enkel deze voorwaarde, is de meest voorkomende CC-licentie. (slide 11) - **SA**: Gelijk delen. Wat jij met het werk maakt, krijgt dezelfde licentie. (slide 11) - **NC**: Niet commercieel. Niet in klantwerk, en niet in iets met advertenties of verkoop. (slide 11) - **ND**: Geen afgeleide werken. Je gebruikt het werk ongewijzigd, dus ook niet bijsnijden of inkleuren. (slide 11) - **CC0**: De vrijste CC-licentie: de maker doet afstand van zijn rechten. Je mag alles, ook commercieel en aangepast. (slide 11) - **TASL**: Title, Author, Source, License: titel, maker, vindplaats en licentie, de vier stukken van een bronvermelding. Zichtbaar op de pagina, niet verstopt in een bestandsnaam. (slide 13) - **Fontlicentie**: Een font heeft een licentie per gebruik: een desktoplicentie voor een affiche, een weblicentie (vaak per aantal bezoekers) voor een site, en nog een andere voor een app of game. Google Fonts is gratis voor alles. (slide 17) - **Permissieve licentie**: Een open source licentie zoals MIT, ISC, Apache 2.0 of BSD. Je mag bijna alles, zolang je de licentietekst en de naam van de maker bewaart. (slide 20) - **Copyleft**: Licenties zoals GPL, LGPL en AGPL: verspreid je software die erop bouwt, dan krijgt ze dezelfde licentie en moet je broncode beschikbaar zijn. Opletten bij gesloten klantwerk. (slide 20) - **LICENSE**: Het bestand in de root van een repo met de licentie van de code. Zonder licentie geldt: alle rechten voorbehouden, dus lezen mag en gebruiken niet. (slide 22) - **Dependency**: Een pakket waar je project op bouwt. Het brengt zijn eigen licentie mee, en npx license-checker --summary toont welke er allemaal in je project zitten. (slide 21) - **AI-output**: Beeld dat volledig door een model gemaakt is, krijgt in de EU en de VS meestal geen auteursrecht, dus niemand kan het beschermen. Wat je ermee mag, staat in de voorwaarden van de tool. (slide 25) - **NDA**: Een geheimhoudingsafspraak. Stage- of klantwerk dat eronder valt, zet je niet in je portfolio zonder het te vragen. (slide 29) - **Credits-bestand**: Een bestand in je repo (credits.md) dat per beeld, font, icoon en geluid zegt waar het vandaan komt en onder welke licentie. Vul het in terwijl je werkt. (slide 30) ## Links en bronnen ### In de presentatie - [choosealicense.com](https://choosealicense.com/) (slide 22, slide 33) - [creativecommons.org](https://creativecommons.org/cc-licenses/) (slide 33) - [tldrlegal.com](https://www.tldrlegal.com) (slide 33) - [economie.fgov.be](https://economie.fgov.be/nl/themas/intellectuele-eigendom/intellectuele-eigendomsrechten/auteursrecht-en-naburige/auteursrechten) (slide 33)